Top of the page

Comisiwn Melingruffydd a Tŷ Cerdd

Cefndir

Comisiynwyd y darn i nodi can mlynedd ers trychineb Senghennydd yn 1913, pan laddwyd 439 o ddynion a bechgyn (y drasiedi fwyaf yn hanes mwyngloddio ym Mhrydain). Y teimlad oedd y dylid cael darn ar gyfer bandiau pres, gan y byddai bandiau pres wedi bod yn rhan bwysig o fywyd cymdeithasol y glowyr ar y pryd, a'r tebygrwydd y byddai rhai o'r glowyr a laddwyd, yn aelodau o fandiau lleol.Melingriffiths

Yn dilyn trafodaethau gyda Tŷ Cerdd, penderfynwyd comisiynu Owain Llwyd i gyfansoddi'r darn. Mae Owain yn gyfansoddwr ifanc, ond a llawer o brofiad yn y byd cyfansoddi.

Gofynnwyd i Owain gyfansoddi darn fyddai'n adlewyrchu'r digwyddiad, a'r awyrgylch cymdeithasol fyddai wedi bodoli, gan ystyried defnyddio côr plant mewn un symudiad i symbylu'r ffaith bod llawer o'r rhai a laddwyd, yn blant, a bod y rhan fwyaf o'r dynion a laddwyd wedi gadael teuluoedd, a llawer o blant, yn amddifad. Gofynnwyd iddo hefyd, i ystyried darn gyda mwy na un symudiad, ond a'r gallu i berfformio bob symudiad, o bosib, ar wahân.

Bydd y perfformiad cyntaf o'r darn yn digwydd mewn cyngerdd ar nos Sadwrn, Tachwedd 9fed, yn Eglwys Sant Ioan, Canton, Caerdydd, am 7 o'r gloch. Yn ogystal â'r darn "Senghennydd", bydd Band Dinas Caerdydd (Melingruffydd) yn chwarae rhaglen amrywiol, gan gynnwys darnau newydd wedi eu trefnu gan eu "cyfansoddwr mewn cysylltiad", Dave Collins. Yn ymuno gyda'r band, bydd Côr Heol-y-March. Mae'r côr yn enwog drwy Gymru fel côr plant eithriadol o dalentog a llwyddiannus.

Dadansoddiad

Dywedodd Owain Llwyd,

Mae'r gwaith mewn 3 symudiadau, er y dylai'r cyswllt rhwng pob un fod mor ddi-dor ag y bo modd. Mae’r symudiad cyntaf yn fwriadol egnïol, a fyddai'n ymddangos yn rhyfedd ar y dechrau wrth ystyried pwrpas y comisiwn - gwaith i gofio can mlynedd ers trychineb mwyngloddiau glo Senghennydd yn 1913. Mae'r symudiad hwn yn cyfleu'r gwaith craidd sydd yng nghrombil y diwydiant mwyngloddio,yn ei holl ogoniant. Mae yna adegau mawr, gweadau peryglus a rhai cymhellion nerfus. Mae'r offerynnau taro yn cynnal naws yr agoriad - gwrandewch am lawer o synau metel a strwythurau rhythmig ailadroddus.

Owain LlwydYn yr ail symudiad ceir uchafbwynt y gwaith gydag ymddangosiad côr y plant. Dyma le welir gwir ddwyster y sefyllfa wrth i'r plant ddarlunio’r digwyddiadau sy’n datblygu. Yn ganolbwynt i’r symudiad ceir sain adeiladol sy’n datblygu’n "fur o sain rythmig" ac arwain at ddiweddglo ffrwydrol.


Mae'r symudiad olaf yn fyfyriol, emosiynol ac i bob pwrpas, mewn arddull emyn.

Yn ystod y ddau fis o gyfansoddi, mae'n ddiogel i ddweud fy mod wedi bod dysgu llawer o’r profiad yma. Wedi ond ysgrifennu ffanfferau byr ar gyfer offerynnau pres, roedd gwaith ar raddfa yma yn frawychus ar y dechrau. Nid yw'r byd pres mor gyfarwydd i mi fel y dylai fod – mae’n bosib defnyddio nifer o weadau cerddorfaol, ond roedd yr elfen ymarferol a thechnegau sgorio traddodiadol yn llai cyfarwydd. Roedd gwylio Melingruffudd yn profi llwyddiant mawr yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Ninbych a gwrando ar y gystadleuaeth band pres yn gyffredinol yn hynod fuddiol, tra roeddwn ynghanol llawer o frasluniau cychwynnol y gwaith. Mae hyn yn sicr yn faes o gyfansoddiad hoffwn edrych iddo ymhellach, ac yn edrych ymlaen at wneud hynny yn y dyfodol agos.

Melingruffydd

Gellir olrhain y cysylltiad rhwng yr enw Melingruffydd â’r byd bandiau pres yn ôl i ddiwedd y 18fed ganrif. Erbyn canol pedwardegau a phumdegau’r ganrif ddiweddaf, roedd band Melingruffydd yn un o’r bandiau mwyaf adnabyddus ym Mhrydain dan arweiniad yr anfarwol T.J. Powell.

Bu tro ar fyd, ac aeth aelodaeth y band lawr yn raddol, ac erbyn nawdegau’r ganrif ddiwethaf, dim ond chwe aelod oedd yn mynychu ymarferion. Serch hynny, roedd y criw bach oedd hyn yn benderfynol o gadw pethau i fynd, ac yn raddol, ail-adeiladwyd y band. Erbyn 2003, roedd y band yn barod i ail ddechrau cystadlu eto, yn y bedwaredd adran.

Daeth llwyddiant ar ôl llwyddiant, ac fe ddyrchafwyd y band i’r ail adran yn 2008. Yn 2009, enillwyd pencampwriaeth Prydain i fandiau yn yr ail adran.

Gymaint oedd y galw am le yn y band, ffurfiwyd ail fand (M2), ac fe gychwynnodd gystadlu yn y bedwaredd adran yn 2010. Cafwyd llwyddiant ysgubol, ac enillodd M2 Bencampwriaeth Prydain i fandiau yn y bedwaredd adran yn yr un flwyddyn.

Erbyn hyn, mae pedwar band yn arddel yr enw "Melingruffydd", sef y prif fand, sydd yn cystadlu yn yr adran Bencampwriaeth, M2, yn yr ail adran, M3, sef y band Ieuenctid (sydd hefyd wedi ennill sawl cystadleuaeth), a’r newydd ddyfodiad – M4, sef band i ddechreuwyr.

Bob wythnos, mae dros 120 o gerddorion amatur, o bob oedran a chefndir, yn mwynhau creu cerddoriaeth dan yr enw "Melingruffydd".